Planowanie wymiany filtra średniej skuteczności rozpoczyna się od dwóch sprawdzeń, które należy przeprowadzić, zanim ktokolwiek otworzy komorę: czy nowy wkład faktycznie będzie pasował, czy zostanie prawidłowo zamocowany i uszczelniony w zamontowanym stojaku oraz czy zabrudzony wkład da się wyjąć, a czysty włożyć, korzystając z faktycznie dostępnej drogi dostępu. Filtr o średniej skuteczności jest elementem drugiego stopnia, który chroni znajdujące się dalej filtry HEPA i wężownice poprzez wychwytywanie drobniejszych cząstek niż filtr wstępny, dlatego jego wymiana jest rutynowa, ale rzadko odbywa się w oderwaniu od reszty systemu wentylacyjnego. Największy wpływ na plan ma rodzaj zastosowania, w jakim filtr był eksploatowany: urządzenie przetwarzające powietrze zewnętrzne z biura stanowi inny problem w zakresie obsługi i utylizacji niż urządzenie, które zbierało materiały powstałe w procesie produkcyjnym o znanej klasyfikacji zagrożenia.

Należy sprawdzić element zamienny oraz trasę dostępu

Przed złożeniem zamówienia należy sprawdzić wymiary, konstrukcję ramy, powierzchnię uszczelniającą oraz kierunek, w którym wkład musi się przesuwać względem zamontowanego stojaka – a nie względem etykiety na starym filtrze. Dopasowanie kodu produktu lub rozmiaru nominalnego pozwala ustalić, jaki był poprzedni wkład; nie gwarantuje jednak, że obecnie dostępny odpowiednik da się wyciągnąć poza ościeżnicę, utrzymać za pomocą istniejących elementów mocujących ani doprowadzić do równomiernego styku z powierzchnią uszczelniającą, z którą musi się zetknąć.

Niedopasowania powodujące problemy są zazwyczaj niewielkie i mają charakter mechaniczny. Głębokość ramy wpływa na to, jak daleko element wystaje w głąb listwy zaciskowej. Umieszczenie nakładki lub uszczelki po niewłaściwej stronie oznacza, że ciśnienie uszczelniające działa w innym miejscu niż to, do którego zastosowania została zaprojektowana listwa. Elementy z dostępem bocznym muszą się przesuwać tylko w jednym kierunku, więc element o prawidłowych wymiarach, ale przystosowany do ładowania od przodu, nie może być w ogóle zamontowany w szynie z dostępem bocznym. Wykrycie którejkolwiek z tych nieprawidłowości podczas planowanej przerwy w pracy powoduje, że krótka przerwa zamienia się w długotrwałą, ponieważ układ pneumatyczny pozostaje wyłączony do czasu pozyskania zamiennika.

Dostęp wymaga osobnego omówienia, z uwzględnieniem proponowanej obudowy filtra oraz sposobu obsługi. Głębokość robocza przed zespołem filtrów nie jest tożsama z przestrzenią niezbędną do przeniesienia załadowanego, pokrytego pyłem elementu z dala od wężownic, przepustnic, oświetlenia i pobliskich instalacji, bez przeciągania go po mokrej powierzchni wężownicy lub rozrywania materiału filtracyjnego. Drzwiczki inspekcyjne o wymiarach dostosowanych do oglądania baterii filtrów mogą być zbyt małe, zbyt wysoko umieszczone lub w zbyt niewygodnym miejscu, by przepuścić przez nie element, a droga, która sprawdza się w przypadku płaskiego panelu, może nie nadawać się do głębszej baterii filtrów typu V lub filtra workowego. Jeśli potrzebny jest sprzęt do przenoszenia, podest lub tymczasowe urządzenie podnoszące, należy uwzględnić to w planie już na etapie składania zamówienia, ponieważ wpływa to zarówno na nakład pracy, jak i czas trwania przestoju.

Jeśli stelaż zawiera różne rodzaje pozycji, należy sprawdzić, co zajmuje każda z nich. W przypadku banku, w którym znajdują się zarówno pozycje z głębokimi kieszeniami, jak i pozycje panelowe, lub w którym zamontowano zaślepki w miejscach, gdzie pozycja nigdy nie została oddana do użytku, harmonogram filtrowania należy sporządzić dla poszczególnych pozycji, a nie dla całego banku. Przeglądając rodzina filtrów średnich do wymiany W momencie montażu w szafie ustala się rodzaj ramy, typ głowicy oraz powierzchnię uszczelniającą; gdy elementy znajdą się już na miejscu, wybory te stają się ostateczne.

Należy oddzielić etap usuwania zanieczyszczonych elementów od etapu wymiany na czyste

Należy zaplanować sposób zabezpieczenia otwartej szafy, powierzchni wokół niej oraz elementów zamiennych jeszcze przed wyjęciem pierwszego elementu, ponieważ wymiana powoduje tymczasowe odsłonięcie elementów łączących, które w normalnych warunkach są zamknięte i utrzymywane w czystości przez samą obudowę. W przypadku centrali wentylacyjnej dostarczającej powietrze do pomieszczenia czystego, w momencie otwarcia drzwi dostępowych strona po stronie wylotowej zespołu filtrów — czysta komora, która zasila końcowe filtry HEPA lub zespoły wentylatorowo-filtracyjne — zostaje połączona z tym, co znajduje się w pomieszczeniu technicznym, oraz z tym, co zostanie wytrząśnięte z wyjmowanego elementu.

W praktyce oznacza to, że obsługa zanieczyszczonych wkładów oraz przygotowywanie czystych wkładów do wymiany nie powinny odbywać się w tej samej przestrzeni, na tych samych powierzchniach ani w tej samej kolejności. Obciążony filtr medium uwalnia zebrany materiał, gdy zostanie zgięty, uderzony lub przechyleny, a materiał ten musi pokonać jedynie niewielką odległość, aby dotrzeć do przedniej części stojaka znajdującego się dalej w torze przepływu, do wężownicy lub do czystego wkładu oczekującego obok. Pakowanie lub owijanie wyjętego wkładu w komorze, przechowywanie wkładów zamiennych w opakowaniach do momentu, gdy miejsce montażu będzie gotowe na ich przyjęcie, a także wycieranie lub odkurzanie stojaka i komory przed umieszczeniem nowego wkładu – wszystko to służy temu samemu celowi: utrzymaniu zanieczyszczeń zebranych przez filtr z dala od ścieżki przepływu powietrza, którą filtr chronił.

Należy określić, gdzie fizycznie ma miejsce każda z tych czynności. Decyzje dotyczące tego, przez które drzwi wychodzą zanieczyszczone elementy, gdzie stoi pojemnik na odpady, na jakiej powierzchni rozpakowuje się czyste elementy oraz jak daleko od siebie przebiegają te dwie ścieżki, lepiej podejmować, gdy obszar jest dostępny i spokojny, a nie wtedy, gdy załadowany filtr jest już w połowie wysunięty z prowadnicy. W systemie zasilającym pomieszczenie o określonym stopniu bezpieczeństwa należy również wziąć pod uwagę stan pomieszczenia położonego dalej w torze przepływu powietrza podczas prac, ponieważ otwarty zestaw filtrów zasilających zmienia charakter powietrza dostarczanego do pomieszczenia oraz decyduje o tym, czy powinno ono być w ogóle zajęte lub użytkowane. Jest to warunek regulowany przez zatwierdzoną procedurę obiektu, a nie coś, co wynika z samej wymiany filtrów.

Dopasuj sposób utylizacji do rodzaju zebranego materiału

O sposobie utylizacji decyduje to, co zgromadził filtr, a nie to, czym filtr jest. Klasa średniej skuteczności opisuje wydajność produktu w zakresie wychwytywania cząstek; nie mówi ona nic o właściwościach chemicznych, biologicznych ani toksykologicznych materiału obecnie zatrzymanego w medium filtracyjnym. Jeśli strumień powietrza przed filtrem zawiera jakiekolwiek substancje o znanej klasyfikacji jako niebezpieczne — pył silnie działających związków, proszek uczulający, materiał biologicznie aktywny, metale ciężkie lub cokolwiek innego, co zakład już traktuje jako odpady niebezpieczne — zużyty element filtra powinien zostać poddany procedurom postępowania z tym materiałem obowiązującym w zakładzie, w tym wymogom dotyczącym zabezpieczenia, oznakowania i dokumentacji.

Ma to znaczenie, ponieważ domyślne zasady dotyczące wentylacji ogólnej łatwo jest stosować z przyzwyczajenia. Filtr z wlotu powietrza zewnętrznego, który zatrzymuje pył atmosferyczny, w większości obiektów stanowi zwykły odpad. Ten sam model filtra, zainstalowany w obiegu recyrkulacyjnym za procesem ważenia lub dozowania, przez miesiące pracy zgromadził w sobie wszystko, co wydostało się poza obudowę zabezpieczającą na tym etapie. Filtr ten jest w rzeczywistości próbką z procesu, a właściwe postępowanie z nim to takie, jakie zakład stosuje już w odniesieniu do tego materiału w innych miejscach.

Kwestię klasyfikacji należy rozstrzygnąć przed przerwą w dostawie energii, we współpracy z osobą odpowiedzialną za karty charakterystyki substancji oraz klasyfikację odpadów w zakładzie — zazwyczaj jest to właściciel procesu lub dział ds. BHP i ochrony środowiska, a nie zespół konserwacyjny. Kwestia do rozstrzygnięcia jest konkretna: co przewozi ten strumień powietrza, w ramach jakiej klasyfikacji zakład się nim zajmuje oraz jakie opakowanie, oznakowanie i sposób utylizacji wymaga ta klasyfikacja. Jeśli okaże się, że chodzi o wentylację ogólną bez niebezpiecznego źródła w górnej części systemu, jest to udokumentowany wniosek, a nie przypuszczenie, a ponadto wskazuje, jaki poziom ochrony osobistej jest wymagany podczas prac związanych z usuwaniem.

Sprawdź rozmieszczenie, ścieżki retencyjne i obejściowe

Przed zamknięciem komory należy sprawdzić zamontowany zespół, a nie sam element, ponieważ nawet całkowicie sprawny nowy filtr może znajdować się w mocowaniu, które przepuszcza powietrze wokół niego. Powietrze wybiera drogę o najmniejszym oporze. Czysty filtr stanowi celowy opór, więc każda szczelina na krawędzi ramy, każdy niezatrzasnięty zacisk mocujący oraz każda poluzowana zaślepka stają się preferowaną drogą, a powietrze, które z niej korzysta, dociera na tym etapie do dalszej części układu bez filtrowania.

Warunki fizyczne, które warto sprawdzić, to te, które można zobaczyć i wyczuć przy szafie: czy element jest całkowicie wsunięty w prowadnicę lub oparty o ogranicznik, czy elementy mocujące są równomiernie zaciśnięte, a nie dokręcone tylko w jednym rogu, czy uszczelka lub powierzchnia uszczelniająca jest ciągła na całym obwodzie bez wygiętej ramy lub zwiniętej uszczelki oraz czy panele zaślepiające wypełniające niewykorzystane pozycje są dobrze zamocowane. Na szczególną uwagę zasługuje nierównomierne dokręcenie, ponieważ może ono spowodować powstanie komory, która na pierwszy rzut oka wydaje się zamknięta, ale w rzeczywistości posiada miejscową szczelinę wzdłuż jednej krawędzi.

Istnieje powód, dla którego należy traktować te pomiary jako kontrolę instalacji, a nie kontrolę produktu. Odczyt spadku ciśnienia wykonany po wymianie będzie wskazywał niską wartość, niezależnie od tego, czy wynika to z prawidłowego działania nowego filtra, czy też z całkowitego omijania filtra przez powietrze. To właśnie stan połączenia pozwala odróżnić te dwa przypadki w miejscu instalacji; można go zaobserwować, gdy komora jest otwarta, natomiast po jej zamknięciu ocena ta staje się znacznie trudniejsza.

Zaplanuj kontrole po zakończeniu prac i przywrócenie do eksploatacji

Zakończenie fizycznej wymiany i stwierdzenie, że urządzenie nadaje się do ponownego uruchomienia, to dwa odrębne zdarzenia, a w systemie czystych pomieszczeń podlegającym kontroli jakości plan konserwacji powinien uwzględniać oba te elementy. Należy z wyprzedzeniem określić, jakie kontrole przepływu powietrza i parametrów należy przeprowadzić po wymianie — objętość nawiewu lub prędkość czołową w danym obszarze, różnicę ciśnień w nowym zestawie filtrów, różnice ciśnień w pomieszczeniu po stronie wylotowej oraz to, czy należy przeprowadzić kontrolę integralności zainstalowanych filtrów lub klasyfikację pomieszczenia — a następnie uzyskać decyzję o dopuszczeniu obiektu do eksploatacji zgodnie z zatwierdzoną procedurą, zanim obszar ten zostanie przywrócony do normalnej eksploatacji. Decyzję o dopuszczeniu podejmuje wyznaczona osoba zatwierdzająca zgodnie z tą procedurą; dokumentacja konserwacji stanowi jej uzupełnienie, a nie zastępuje ją.

Zakres tej weryfikacji powinien być proporcjonalny do faktycznych zmian oraz do wpływu danego systemu na jakość. EudraLex, tom 4, załącznik 15, która ma zastosowanie do zakładów działających zgodnie z GMP, określa opartą na ocenie ryzyka kontrolę zmian wprowadzanych w urządzeniach mających wpływ na jakość wraz z towarzyszącą im weryfikacją, przy czym etapy i kryteria kwalifikacji są ustalane indywidualnie dla każdego przypadku. ISO 14644-4:2022 traktuje projektowanie, budowę, uruchomienie i weryfikację pomieszczeń czystych jako jeden spójny proces, co stanowi w tym przypadku przydatne ujęcie: wymiana zestawu filtrów stanowi niewielką ingerencję w system, którego wydajność została ustalona jako całość, a pytanie brzmi, które elementy tej ustalonej wydajności mogła zakłócić ta zmiana.

W praktyce oznacza to, że wymiana filtra średniej klasy na identyczny w nieklasyfikowanej ścieżce zasilania wiąże się z mniejszym obciążeniem weryfikacyjnym niż ta sama czynność w systemie zasilającym obszar klasyfikowany, a zmiana typu filtra, ramy lub dostawcy wiąże się z większym obciążeniem niż którekolwiek z powyższych, ponieważ może to wpłynąć na przepływ powietrza i charakterystykę ciśnienia w całym zestawie filtrów. Jeśli jakikolwiek element zainstalowanej konfiguracji różni się od tego, który został usunięty — inna głębokość ramy, zmieniony układ uszczelnień, miejsce wcześniej puste, a teraz wypełnione — należy wyraźnie odnotować tę różnicę, ponieważ to właśnie ona decyduje o tym, czy uzasadniona jest dodatkowa weryfikacja.

W trakcie rozmowy z dostawcą, która poprzedza wszystkie te czynności, należy mieć pod ręką szczegóły dotyczące zainstalowanego stojaka: położenie, wymiary i ilości, rodzaj ramy i głowicy, powierzchnię uszczelniającą i sposób mocowania, wymiary dostępowe oraz kierunek demontażu, strumień powietrza, który filtrują, a także klasyfikację wszelkich materiałów, które, jak wiadomo, są przez nie wychwytywane. Dane te pozwalają ustalić zarówno to, co można dostarczyć, jak i to, z czym wiąże się sama wymiana, a ponadto stanowią podstawę do realistyczny kosztorys prac z czego jest zbudowany.

Często zadawane pytania

Q: Co należy ustalić, zanim zdecydujemy się na przerwę w dostawie energii związaną z wymianą urządzeń?
A: Należy upewnić się, że element zamienny pasuje, można go przetransportować wzdłuż całej trasy obsługi oraz że szczelnie przylega do zamontowanego stojaka. Należy również uzgodnić, gdzie będą przechowywane czyste elementy zamienne, w jaki sposób będą usuwane zabrudzone elementy, która trasa utylizacji ma zastosowanie oraz jakie kontrole należy przeprowadzić przed wydaniem. Sama dostępność elementu zamiennego nie oznacza, że całe zlecenie jest gotowe.

Q: Jak zaplanować prace, gdy miejsce do wywozu brudnych elementów i miejsce do składowania czystych elementów dzielą niewielką przestrzeń dostępową?
A: Przed rozpoczęciem prac należy ustalić kolejność czynności oraz środki zabezpieczające. Należy określić, gdzie elementy zamienne mogą pozostać zabezpieczone podczas przechodzenia zabrudzonych elementów przez obszar wspólny, a także w jaki sposób zabezpieczone zostaną otwarta stelaż i pobliskie powierzchnie. Jeśli proponowane rozwiązanie nie pozwala na oddzielenie tych czynności, przed przerwą w zasilaniu należy zmienić miejsce przygotowania lub kolejność czynności.

Q: Czy możemy stosować tę samą procedurę utylizacji w przypadku filtrów średnich pochodzących z różnych części zakładu?
A: Nie należy zakładać, że ten sam typ filtra oznacza identyczne wymagania dotyczące postępowania z odpadami. Należy porównać, co zostało wychwycone przez każdy filtr, i zastosować odpowiednią procedurę postępowania na miejscu oraz ścieżkę utylizacji odpadów. W przypadku gdy znana jest klasyfikacja jako odpad niebezpieczny, należy uwzględnić w planie usuwania środki dotyczące jego zabezpieczenia i utylizacji, zamiast traktować ten element jako zwykły odpad z wentylacji ogólnej.

Q: Czy wymiana na identyczny egzemplarz eliminuje konieczność planowania weryfikacji pomieszczenia czystego?
A: Nie. W przypadku systemu pomieszczeń czystych podlegających kontroli jakości należy określić procedury kontroli przepływu powietrza i parametrów po zakończeniu prac, a także kryteria podjęcia decyzji o dopuszczeniu obiektu do eksploatacji, nawet jeśli wymiana wydaje się równoważna. Zakres weryfikacji i ewentualnej ponownej kwalifikacji powinien wynikać z faktycznej zmiany i jej wpływu na jakość; fizyczna wymiana i przywrócenie do eksploatacji to odrębne decyzje.